วัคซีนในลูกสุนัขและแมว

ประเภทของวัคซีน

แบ่งตามชนิดของวัคซีน สามารถแบ่งได้ดังนี้คือ
1. วัคซีนเชื้อเป็น (modified live vaccine; MLV) คือ เมื่อได้รับวัคซีนจะต้องเกิดการติดเชื้อก่อนและเกิดการกระตุ้นการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันตามมา โดยมีประสิทธิภาพดีกว่า และใช้เวลาเร็วกว่าในการกระตุ้นภูมิคุ้มกันเมื่อเปรียบเทียบกับวัคซีนชนิดเชื้อตาย ในปัจจุบันวัคซีนที่ใช้ฉีดส่วนมากจะเป็นวัคซีนเชื้อเป็น
2. วัคซีนเชื้อตาย (killed vaccine) คือ วัคซีนที่จะไม่เกิดการติดเชื้อในตัวสัตว์ แต่จะใช้สื่อนำพาเชื้อเข้าไปกระตุ้นภูมิคุ้มกันของร่างกาย มีโอกาสแพ้วัคซีนได้ พิจารณาให้วัคซีนในสัตว์ที่ไม่สามารถรับวัคซีนเชื้อเป็นได้ เช่น สัตว์ป่า หรือสัตว์ตั้งท้อง หรือสัตว์ที่เลี้ยงรวมกันเป็นจำนวนมาก เนื่องจากประสิทธิภาพการกระตุ้นวัคซีนจะช้ากว่า ปัจจุบันมีวัคซีนพิษสุนัขบ้าที่มีการใช้ในลักษณะวัคซีนเชื้อตาย เนื่องจากมีความปลอดภัยมากกว่า และไม่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อจากวัคซีน

แบ่งตามความจำเป็นของการให้วัคซีน สามารถแบ่งได้ดังนี้คือ
1. วัคซีนหลัก (core vaccine) ที่ต้องให้สุนัขและแมวทุกตัว วัคซีนหลักป้องกันโรคติดเชื้อรุนแรงที่มีการแพร่ระบาดทั่วโลก

วัคซีนหลักในสุนัขประกอบด้วย :
• วัคซีนป้องกันไวรัสไข้หัดสุนัข (canine distemper virus; CDV)
• วัคซีนป้องกันเชื้ออะดิโนไวรัสในสุนัข (canine adenovirus; CAV) หรือโรคตับอักเสบ
• วัคซีนป้องกันเชื้อพาร์โวไวรัส (canine parvovirus-2; CPV-2) หรือโรคลำไส้อักเสบ
• วัคซีนป้องกันพิษสุนัขบ้า (rabies virus)

วัคซีนหลักในแมวประกอบด้วย :
• วัคซีนป้องกันไข้หัดแมว (feline parvovirus; FPV)
• วัคซีนแคลิซิไวรัส (feline calicivirus; FCV) และเฮอร์ปีส์ไวรัส-1 (feline herpesvirus; FHV-1) หรือโรคหวัดแมว
• วัคซีนพิษสุนัขบ้า (rabies virus)

2. วัคซีนทางเลือก (non-core vaccine) ควรพิจารณาให้ตามความเสี่ยงต่อการสัมผัสโรค โดยขึ้นกับดุลพินิจของสัตวแพทย์ พิจารณาจากสภาพแวดล้อม ภูมิคุ้มกันสัตว์ และการแพร่ระบาดของโรคในพื้นที่ หรือสุนัขที่มีความเสี่ยงสูงที่อาศัย หรือต้องเดินทางเข้าไปในบริเวณที่มีเห็บนำโรคสูงหรือในพื้นที่ระบาด

วัคซีนทางเลือกในสุนัข เช่น :
• วัคซีนป้องกันพาราอินฟลูเอนซ่าไวรัส (canine parainfluenza virus; CPiV) หรือโรคหวัดสุนัข
• วัคซีนป้องกันเชื้อ Leptospira interrogans หรือโรคเลปโตสไปโรซิส; โรคฉี่หนู

วัคซีนทางเลือกในแมว เช่น :
• วัคซีนลิวคีเมีย (feline leukemia virus; FeLV) ใช้เฉพาะแมวที่ไม่ติดเชื้อ FeLV และต้องตรวจโรค FeLV ก่อนฉีด
• วัคซีนป้องกันการติดเชื้อคลาไมเดีย (Chlamydophila felis)

3. วัคซีนที่ไม่แนะนำ (not recommended vaccine)
• วัคซีนป้องกันเอดส์แมว (feline immunodeficiency virus; FIV)
• วัคซีนป้องกันโรคเยื่อบุช่องท้องอักเสบในแมว (feline infectious peritonitis; FIP)

วัคซีนสำหรับลูกสุนัขและแมว
ลูกสัตว์จะได้รับภูมิคุ้มกันจากแม่ หรือ Maternal Derived Antibodies (MDA) ในช่วงสัปดาห์แรกๆ หลังคลอด โดยสามารถได้รับตั้งแต่ก่อนคลอดและการได้รับนมน้ำเหลืองจากแม่ โดยภูมิคุ้มกันนี้จะค่อยๆ ลดลงเมื่อลูกสัตว์อายุ 8-12 สัปดาห์ ซึ่ง MDA สามารถเข้าไปขัดขวางการกระตุ้นภูมิจากวัคซีนที่ทำได้ ลูกสัตว์ที่ได้รับ MDA น้อย (ไม่ได้กินนมน้ำเหลือง, แม่ไม่ได้รับการกระตุ้นวัคซีนอย่างถูกต้อง) อาจจะมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้และอาจจะตอบสนองต่อการให้วัคซีนได้ แต่ถ้าลูกสัตว์ได้รับ MDA มากก็จะทำให้การทำวัคซีนล้มเหลวได้ ดังนั้นการจัดโปรแกรมวัคซีนควรอยู่ในความเห็นของสัตวแพทย์ และปฏิบัติตามคำแนะนำ การที่สัตว์ได้รับวัคซีนอย่างถูกต้องและครบถ้วนจะช่วยลดโอกาสการติดเชื้อ หรือสามารถลดความรุนแรงของโรคได้ในกรณีที่มีอาการป่วย

สรุปคือลูกสุนัขและแมวควรได้วัคซีนครั้งแรกเมื่ออายุ 2 เดือน โดยหลังการได้รับวัคซีนประมาณ 3-4 สัปดาห์ภูมิคุ้มกันจะค่อยๆ ถูกสร้างขึ้น เราจึงต้องทำการกระตุ้นวัคซีนซ้ำเพื่อให้ภูมิสูงพอจะป้องกันโรคได้ และเข็มสุดท้ายควรจะให้เมื่อลูกสัตว์อายุเลย 4 เดือนไปแล้ว โดยในช่วงที่ยังทำวัคซีนไม่ครบตามโปรแกรมไม่ควรพาลูกสัตว์ออกไปพื้นที่เสี่ยงต่อการติดเชื้อ และให้ลูกสัตว์ได้พบเฉพาะสัตว์เลี้ยงตัวอื่นที่สุขภาพดีและได้รับวัคซีนแล้วเท่านั้น

บทความโดย : สพ.ญ. นิรชรา ชมท่าไม้ (โรงพยาบาลสัตว์เมืองเอก)
บรรณานุกรม : https://www.wsava.org/WSAVA/media/PDF_old/WSAVA-2010-guideline_Thai.pdf